STRAATSCULPTUREN

Tom Frantzen werd door wijkcomités en culturele groeperingen gecontacteerd om beeldhouwwerken te maken die iets met het verleden van Brussel te maken hebben.
Dat is niet toevallig. Tom Frantzen komt oorspronkelijk uit Brussel en is erg gehecht aan de "zwanze", de zeer speciale Brusselse humor, een mengeling van talen, waarin dikwijls het absurde en het surrealisme boven komen drijven.
Omdat deze geest aan het verdwijnen is, wilde de artiest hem "eeuwig" maken, zodat de volgende generaties ermee geconfronteerd kunnen worden. Aldus ontstonden o.m. de volgende sculpturen, die alle optimaal in het straatbeeld geïntegreerd werden.

De Vaartkapoen

(1985, Molenbeek tegenover het gebouw van de Franse Gemeenschap)

Het verplichte onderwerp "De Vaartkapoen" (nl. de naam van een in Molenbeek geborene) werd door Tom Frantzen op twee niveaus neergezet: het riool (dat naar het kanaal leidt) en de stoep met zijn straatverlichting, zijn straatstenen en zijn rioleringsroosters.
De Vaartkapoen komt als een duivel uit een doos en doet de autoriteit - de politieagent - wankelen. De artiest heeft het nummer van de agent van 22 naar 15 veranderd. Dat is een knipoog naar Hergé, die andere Brusselse artiest die van dezelfde soort humor hield.
Als een instant foto staan de twee "versteend" in een eeuwige houding, terwijl onze fantasie het vervolg kan raden: de val.

Madame Chapeau

(2000, Brussel naast het gebouw van de Socialistische Mutualiteit)

Dit beeld is gemaakt om de dynamiek tussen twee straten te bewerkstelligen. Het is een figuur uit het gedachtegoed van Brussel. Het staat stralend op deze plek en draagt bij tot het samenbrengen van twee interactieve wijzen van zijn: de werkelijkheid en het denkbeeldige.
Als men de dame van dichtbij bekijkt komt weer de "zwanze" te voorschijn: ze telt haar centen zonder bang te zijn voor zakkenrollers die toch veel op deze plek voorkomen. Zij treitert hen met haar onbereikbare portemonnee.

Madame Chapeau is een opvallend personage uit een komedie van Paul Van Stalle en Joris d'Hanswijck, "Bossemans en Coppenolle", 1938. Het gaat over de kleine burgerij in het oude Brussel. Dit stuk maakt deel uit van het Belgisch cultureel erfgoed.

Het Zinneke

(1999, Brussel, Kartuizerstraat)

Deze bastaardhond staat voor het multiculturele karakter van Brussel. Het is een echt "straatbeeld" want volledig geïntegreerd in de stoep en maakt gebruik van de paal waar hij zijn poot tegen ophoudt. Het beeld werd door het Kartuizer wijkcomité besteld om toeristen aan te trekken.

Etymologisch: hond die in de Senne gegooid werd.

BRUEGEL: driedelige interactieve beeldengroep

De Breugel- beeldengroep werd door beeldhouwer Tom Frantzen integraal ontworpen in functie van de Kapellekerk waarin Bruegel gehuwd is, waar zijn zonen gedoopt werden en waar hij ook begraven ligt.
De drie elementen van de beeldengroep horen thuis rondom de kerk. Ze nodigen toeristen uit om een wandeling te maken in en rondom de kerk.

Bruegel aan het werk

(2015, Brussel rondom de Kapellekerk)

Op het Kapelleplein staat het beeld van Bruegel, die achter zijn schilderezel zit te schilderen met de ogen gericht op de Blaesstraat.
Op de schilderezel staat in plaats van een doek een venster. Dit venster heet “het open venster”. Het symboliseert de open blik op de wereld van de humanist uit de Renaissance. Op de schouder van Bruegel zit een aapje met een trechter op zijn hoofd, het symboliseert de satirische geest van Bruegel. Schilder en aap kijken in dezelfde richting.
Als je vanaf de Zavel komt, zie je de rug van de kunstenaar. Je kan meekijken over zijn schouder: wat schildert de kunstenaar? Hij schildert de evolutie van het leven, hij neemt waar, hij transponeert…

Dit venster illustreert duidelijk de tijdloosheid van Bruegel. Doorheen de tijd verandert het beeld dat je krijgt als je door het kader of het venster heen kijkt. Bruegel is een visionair die niet aan de mode van het moment gebonden was. Zijn oeuvre is zondermeer tijdloos….
De rechter hoek van de kader is volledig verdwenen om de volledige vrijheid te geven aan de hand van de meester. Voor de humanist ten tijde van de renaissance gaat de wereld open: er zijn de ontdekkingen, het perspectief, het streven naar vrijheid…
Het open venster staat symbool voor de dialoog tussen Bruegel en de wereld.

De Rijstpap etende duivel

(2015, Brussel rondom de Kapellekerk)

Als je het graf van Bruegel bezocht hebt, zie je bij het buitenkomen uit de kerk, rechts aan de hoek van de kerk een beeld van een duivel die rijstpap eet. Dit beeld refereert naar de legende van de waterspuwer die van het dak gekomen zou zijn en naar een bedelaar die zijn bord in de richting van de uitgang houdt. Wie goed kijkt herkent het duiveltje uit het schilderij De Dulle Griet.

De ezel, het meisje en de deugniet

(2015, Brussel rondom de Kapellekerk)

Voor dit deel van de beeldengroep inspireerde Tom Frantzen zich op Bruegel ‘s “De ezel op school”. Deze tekening stelt een klas voor met in het midden, een leraar die een jongentje op de blote billen slaat. Op de grond zitten leerlingen met een huistaak. Achteraan is er een venster waardoor een ezel zijn hoofd steekt, hij leunt op de vensterbank en doet verwoede pogingen om te leren lezen.
Onder de tekening schreef Bruegel: "Een ezel kan leren lezen maar toch zal hij nooit een paard worden".

Tom Frantzen trekt deze gedachte door en laat de ezel in zijn Bruegel beeldengroep daadwerkelijk lezen: De ezelfiguur richt zich op, steekt zijn kop door het venster en dreunt een redevoering op. Vermits de opening van het venster vrij smal is neemt de ezel al de plaats in en is er geen ruimte meer voor dialoog. De woorden van de ezel geraken door het venster, andere meningen en visies geraken in de tegenovergestelde richting niet terug door het venster heen.
Het gesloten venster van de ezel, in de schaduw van de kerk, staat in schril contrast met het open venster van Bruegel. Het ezelvenster symboliseert de gesloten mentaliteit, het dogmatisme, het conservatisme, het weigeren om in dialoog te gaan.
De ezel staat rechtop, hij imponeert door zijn gestalte. Zijn ezelmuts en lange cape geven hem zowel iets majestueus als iets grotesk. De ezel symboliseert een leidersfiguur, een paus, een koning, een eerste minister…
Het venster in de nabijheid van de kerk doet een beetje aan een biechtstoel denken, de ezel maakt hiervan gebruik om omstaanders de les te spellen, om ze volgzaam en gehoorzaam te maken.
Op de grond, onder het venster, het beeld van een bescheiden meisje dat aan het lezen is en een beetje kennis tracht op te doen. Haar grote hoed beschermt haar voor het geraaskal van de ezel.
Het beeld van de deugniet tot slot provoceert. De jongen laat zijn huistaak zien, maar terzelfdertijd ook zijn achterwerk. Tussen zijn benen ontwaar je een gezichtje en besef je dat de vlegel je uitlacht.
Vanaf hier kunnen voorbijgangers en toeristen langs het Heilige Geest straatje terug naar het Kapelleplein.
Uiteraard kan je deze wandeling ook in omgekeerde richting maken.
De beeldengroep is interactief: je stapt als het ware in een bronzen schilderij van Bruegel.
Toeristen krijgen door het spel van vensters toffe mogelijkheden om grappige foto’s te maken. Zo kan je met Bruegel in het schilderij gaan staan of in de andere richting door hem geschilderd worden…Ook bij de het venster van de ezel kunnen allerlei plezierige kiekjes genomen worden.
Besluit: Deze beeldengroep van Tom Frantzen staat garant voor een stukje typische Brussels humor, een gegeven waar toeristen van over heel de wereld enorm veel houden.
De Bruegel beeldengroep wordt gegarandeerd één van de grote toeristische trekpleisters in de stad Brussel.